Claude Lelouch is een Franse cineast die al sinds de jaren zestig films maakt. Naar mijn idee geldt hij als de specialist bij uitstek als het aankomt op de achtervolgingsscène. Lelouch combineert verschillende elementen op precies de juiste toon: bikkelhard stuntwerk, verfijnd camerawerk met zelfgebouwde stellages, en een verhaallijn met echte inhoud.
Van domme achtervolging naar cineastische kunst
Achtervolgingsscènes zijn doorgaans niet veel meer dan een dom stukje filmscript, een opvullertje waarbij handig camera- en effectenwerk een aardig kunstje opvoert om het publiek te vermaken met actie en sensatie. Claude Lelouch pakte het al in de jaren zestig fundamenteel anders aan. Als één van de weinigen bracht hij verhaal en intellect in de achtervolgingsscène. Hij bouwt een ongekende spanning op en brengt je als kijker regelmatig in verwarring — soms zelfs in verroering.
Zijn scènes zijn vaak ook een tikkeltje diffuus of abstract. Je weet even niet meer waarom er al minuten lang niets meer gezegd wordt, terwijl de lichaamstaal van de bestuurders boekdelen spreekt en wagens keer op keer tegen elkaar botsen.
Achtervolgingen zonder woorden met een 404 en een ID19
Op uitgekiende wijze maakte Lelouch in de jaren zestig een dollemansrit tussen een Peugeot 404 en een Citroën ID19. Zonder dat er ook maar één woord gewisseld wordt, brengen de twee Franse koetsen, de knappe zwoele Française en de twee monsieurs meer dan genoeg dramatiek. Lelouch stelt vragen in zijn scènes en laat je zelf naar het antwoord zoeken.
C’était un rendez-vous
Begin jaren zeventig verscheen een korte film onder de titel C’était un rendez-vous. Minuten lang word je als kijker meegenomen in een dollemansrit door het centrum van Parijs, terwijl op de achtergrond een Ferrari V8 heftig op- en terugschakelt. Opnieuw zet Lelouch je op het verkeerde been. Is het buiten avondschemer of middernacht? Hoe hard rijdt de gek achter het stuur — 140? 200 km/h? En wie zit er eigenlijk achter het stuur? De antwoorden zijn inmiddels uitvoerig gedocumenteerd en makkelijk terug te vinden, ook op YouTube waar de film al decennia viraal gaat. Maar kijk eerst het negen minuten durende filmpje — dan pas googelen.
Yuppen bakken aan gort
Un homme et une femme is een drama over een weduwe van een stuntman die een romance krijgt met een autocoureur. Het is een van Lelouch’s grootste successen; hij won er de Gouden Palm mee in Cannes. In de jaren tachtig bracht hij een vervolg uit. De openingssequentie bestaat uit een vier minuten durende dollemansrit waarbij een vreemdsoortige achtervolging tussen blasé Franse intellectuelen in verschillende ‘yuppen bakken’ te zien is. Een Saab 9000 Turbo, Mercedes-Benz 190, Lancia Thema en BMW 5-serie, zij aan zij scheuren over de weg. Er ontstaat een bijna onpasselijk gevoel als deze prima rijdende luxewagens volledig aan gort worden gereden. Waarom? Wat is het doel? En toch werken de destructieve beelden als een magneet. Je wilt het antwoord vinden.
Over de exacte totstandkoming van de scène, de locaties, de stuntcoördinatie, hoe Lelouch de wagens koos, is weinig op schrift gesteld. Dat is ook kenmerkend voor Lelouch: hij werkte vaak intuïtief en improviseerde veel op de set. Maar waarom yuppenwagens? Hier zit de sleutel van de scène: de auto’s zijn geen toeval. Het zijn de statussymbolen van de jaren tachtig; de Saab 9000 Turbo, Mercedes 190, Lancia Thema en BMW 5-serie waren de droomauto’s van de nieuwe welvarende middenklasse. Door die wagens vervolgens volledig aan gort te rijden, maakt Lelouch een statement over die tijd: het materialisme, de status, de ijdelheid ervan. Het is een typisch Lelouch-kunstje; hij pakt iets aantrekkelijks en vernietigt het voor je ogen, zodat je je afvraagt waarom je eigenlijk kijkt.